بسى آهنگ‌هاى دلنشين ، به نام تصنيف معمول بوده است كه كلمات آن‌ها هم چندان سست و بىرويه نيست . پس او خواسته است بدين وسيله خود را يكه‌تاز اين ميدان و از همه برتر و والاتر جلوه دهد . در صورتى كه مطلب چنين نيست « 1 » . استاد خالقى سپس به نقل اشعار چند تصنيف در وزن و آهنگ‌هاى گوناگون پرداخته كه اينك يكى از آن‌ها را در اين‌جا نقل مىكنيم : تصنيف در مايه اصفهان به وزن سه‌ضربى سنگين : امشب ببر من است آن مايه‌ى ناز * يا رب تو كليد صبح در چاه انداز امشب شب مهتابه ، حبيبم را مىخوام * حبيبم اگر خوابه ، طبيبم را مىخوام خوابست و بيدارش كنيد * مست است و هشيارش كنيد گوييد فلانى آمده * آن يار جانى آمده آمده حال تو ، احوال تو سيه خال تو ، ببيند برود * امشب شب مهتابه ، حبيبم را مىخوام ، حبيبم اگر . . . « 1 » خرده‌گيرى استاد خالقى بر نوشته‌ى عارف با توجه به اين‌كه در هر گوشه و كنار ايران ترانه‌ها و تصنيف‌هاى بسيار زيبا و دلنشين ميان روستاييان و كوه‌نشينان اين كشور رواج داشته و هنوز هم باقى است ، به نظر نگارنده كاملا وارد و صحيح است . ولى بايد دانست كه عارف قزوينى به حق بزرگ‌ترين شاعر ملى صدر مشروطه ايران است ، ذوق و قريحه‌ى خود را در ساختن تصنيف‌هاى ميهنى و سرودهاى ملى به كار برده و در مورد اظهار عقيده نسبت به تصنيف نيز قلم تند و بىپرواى او را بغض و كينه نسبت به دستگاه سلطنت قاجاريه رهبرى مىكرده و به همين جهت است كه او به جاى انتخاب ترانه‌ها و تصنيف‌هاى زيبا و خوش‌آهنگ معمول بين مردم روستاها و شهرها و ايلات و عشاير فقط به تصنيف‌هاى ركيك و وقيح مخصوص طبقه‌ى فاسد دربارى و امثال آن توجه نموده است . ادوارد براون در مورد تصنيف‌هاى رايج بين مردم در كتاب خود مىنويسد : « گوينده‌ى اين تصنيف‌ها ندرتا معلوم مىشود و خيلى كم در جايى ثبتشان مىكنند . رفيق مرحوم من جرج گراهام وقتى كه در سال 1905 ( 1323 هجرى قمرى ) كنسول شيراز بود ، از روى نهايت محبت دستور داد كه چهل تصنيف از جمله تصانيفى كه در شيراز و اصفهان و رشت و تبريز و غيره معروف‌تر و متداول‌تر است ، انتخاب نموده براى من بنويسند . . . اغلب اين تصنيف‌ها ابيات عاشقانه است كه اشعارى از حافظ و ساير شعراى معروف گاهگاه در آن وارد

--> ( 1 و 2 ) - سرگذشت موسيقى ايران ، نگارش روح اللّه خالقى .